Trabzon Şarabı - Revizyon geçmişi

Okune: /* Tarih */

2022-02-18T06:25:35Z

Tarih

Okune 06.23, 18 Şubat 2022 tarihinde

2022-02-18T06:23:28Z

Okune 10.05, 29 Ekim 2021 tarihinde

2021-10-29T10:05:20Z

Okune: /* Tarih */

2021-10-19T11:34:25Z

Tarih

Okune 15.06, 24 Ocak 2021 tarihinde

2021-01-24T15:06:13Z

Okune 15.03, 24 Ocak 2021 tarihinde

2021-01-24T15:03:28Z

Okune: /* Tarih */

2021-01-24T14:51:59Z

Tarih

Okune: /* İsim */

2021-01-24T14:51:12Z

İsim

Okune: /* İsim */

2021-01-24T14:49:48Z

İsim

Okune: /* İsim */

2021-01-24T14:48:40Z

İsim

@@ 24. satır: / 24. satır: @@
 </blockquote>
-Gerçekten de [[Sürmene]], o devirde [[Trabzon]] şarapçılığının önemli merkezlerinden biridir. Nitekim aynı yüzyılın ikinci yarısında, [[Osmanlı Sultanlı|Osmanlı]] egemenliği döneminde tutulan vergi kayıtlarında da çevre köylerinin büyük çoğunluğunun ana gelir kaynağı bağcılık ve şarap üretimi olarak görünecektir. Hatta aynı çevrede bir çok yer ismi bağcılık ve şarap üretimi ile ilgili izler taşır. Örneğin o dönemden birkaç asır sonra [[Sürmene]] idari merkezinin olduğu yerden daha doğuda taşınacağı yeni mevkinin ismi de [[Humûrgân]] olacaktır ki o da Farsça'da "Şaraplar üretilen [yer]" anlamına gelmektedir.<ref name=":1" />
+Gerçekten de [[Sürmene]], o devirde [[Trabzon]] şarapçılığının önemli merkezlerinden biridir. Nitekim aynı yüzyılın ikinci yarısında, [[Osmanlı Sultanlı|Osmanlı]] egemenliği döneminde tutulan vergi kayıtlarında da çevre köylerinin büyük çoğunluğunun ana gelir kaynağı bağcılık ve şarap üretimi olarak görünecektir. Hatta aynı çevrede bir çok yer ismi bağcılık ve şarap üretimi ile ilgili izler taşır. Örneğin o dönemden birkaç asır sonra [[Sürmene]]'nin, idari merkezinin olduğu yerden daha doğuda taşınacağı yeni mevkinin ismi de [[Humûrgân]] olacaktır ki o da Farsça'da "Şaraplar üretilen [yer]" anlamına gelmektedir.<ref name=":1" />
 İlerleyen yıllarda özellikle boğazlardaki Osmanlı ablukasının giderek sıkılaşmasıyla, Venedikli ve Ceneviz tüccarlar tarafından getirilen Akdeniz ve Ege kaynaklı şarapların Karadeniz'e giriş maliyetlerinin artması Trabzon şarabının önünü daha da açmıştır. O süreçte Karadeniz'in Kuzey ve Batı sahilleri Trabzonlu şarap tüccarlarının egemenlik alanı haline dönüşmüş, özellikle de Moldavia ve Monkastro limanı '''1410''''lu yıllardan itibaren adeta Trabzonluların ticari kolonisi olmuştur. İlerleyen yıllarda bu rekabet, özellikle Cenevizlerle Trabzonlular arasındaki gerginlik ve çatışmaların ana nedenlerinden birisi olarak öne çıkmıştır. Nitekim birkaç yıl sonra patlak veren Trabzon-Ceneviz savaşı Trabzonluların yenilgisiyle sonuçlandığında Cenevizler, İmparator [[Aleksi (IV.)]]'nin savaş tazminatını şarap ve fındık olarak ödeme teklifini kabul etmişlerdir.<ref name=":1" />

@@ 5. satır: / 5. satır: @@
 ==İsim==
-"Trabzon şarabı" tabiri, özellikle önemli bir dış ticaret emtiası olduğu 13. ila 19. yüzyıllar arasında, önce [[Trabzon İmparatorluğu]]'nun, ardından da Osmanlı döneminde [[Trabzon Vilayeti]] gibi aşağı yukarı aynı coğrafyaya tekabül eden idari yapıların topraklarının tamamına referans veren bir terimdi. Bir başka deyişle, bu isimlendirme Trabzon şehrinden ziyade, her iki dönemde de Trabzon'da ve ona bağlı bölgelerde benzer geleneksel tekniklerle üretilen şarapların tamamını ifade etmekteydi. Elbette ki bu şarapların üretildiği yörelere göre alt tür isimleri de mevcuttu. Ancak nadiren bazı kayıtlarda rastlanan [İHAMORA] ve [LEİSİ] gibi birkaç çeşit dışında bunların çoğunun ismi günümüze ulaşamamıştır. Ayrıca üretim geleneğinde birkaç nesile uzanan uzun süreli kopukluk nedeniyle, üretime ilişkin yerel teknik terimler de günümüze ulaşamamıştır. Trabzon şarapçılığının kadim öncülü olan [[Kolhis]] şarap üretim geleneğinde ise şarap sözcüğünün eski Kolh dillerindeki ortak isim kökü '''[*ĞİN]''''dir ve muhtemelen bu sözcük Avrupa dillerinde "şarap" anlamında kullanılan tüm isimlerin de arkaik kökenini oluşturur.
+"Trabzon şarabı" tabiri, özellikle önemli bir dış ticaret emtiası olduğu 13. ila 19. yüzyıllar arasında, önce [[Trabzon İmparatorluğu]]'nun, ardından da Osmanlı döneminde [[Trabzon Vilayeti]] gibi aşağı yukarı aynı coğrafyaya tekabül eden idari yapıların topraklarının tamamına referans veren bir terimdi. Bir başka deyişle, bu isimlendirme Trabzon şehrinden ziyade, her iki dönemde de Trabzon'da ve ona bağlı bölgelerde benzer geleneksel tekniklerle üretilen şarapların tamamını ifade etmekteydi. Elbette ki bu şarapların üretildiği yörelere göre alt tür isimleri de mevcuttu. Ancak nadiren bazı kayıtlarda rastlanan [İHAMORA] ve [LEİSİ] gibi birkaç çeşit dışında bunların çoğunun ismi günümüze ulaşamamıştır. Ayrıca üretim geleneğinde birkaç nesile uzanan uzun süreli kopukluk nedeniyle, üretime ilişkin yerel teknik terimler de büyük ölçüde unutulmuştur. Trabzon şarapçılığının kadim öncülü olan [[Kolhis]] şarap üretim geleneğinde ise şarap sözcüğünün eski Kolh dillerindeki ortak isim kökü '''[*ĞİN]''''dir ve muhtemelen bu sözcük Avrupa dillerinde "şarap" anlamında kullanılan tüm isimlerin de arkaik kökenini oluşturur.
 ==Tarih==
@@ 18. satır: / 18. satır: @@
 </blockquote>
-Aynı dönemde, Trabzonlu şair Eugenik de kendi memleketini "her yanından şarap fışkıran üzüm bağlarlarıyla dolu verimli topraklar" olarak tasvir ederken,<ref name=":1">Ahmet Mican Zehiroğlu (2018) "[https://www.amazon.com.tr/Trabzon-İmparatorluğu-3-Cilt-Ahmet-Zehiroğlu/dp/6058103207/ Trabzon İmparatorluğu (3. Cilt)]" s.98-106, 112-118, 134-144, 243-247, 270-275</ref> '''1405''' yılında yolu [[Sürmene]]'den geçen yabancı bir elçi de daha sonra seyahat notlarında şunları yazmıştır:
+Aynı dönemde, Trabzonlu şair Eugenik de kendi memleketini "her yanından şarap fışkıran üzüm bağlarıyla dolu verimli topraklar" olarak tasvir ederken,<ref name=":1">Ahmet Mican Zehiroğlu (2018) "[https://www.amazon.com.tr/Trabzon-İmparatorluğu-3-Cilt-Ahmet-Zehiroğlu/dp/6058103207/ Trabzon İmparatorluğu (3. Cilt)]" s.98-106, 112-118, 134-144, 243-247, 270-275</ref> '''1405''' yılında yolu [[Sürmene]]'den geçen yabancı bir elçi de daha sonra seyahat notlarında şunları yazmıştır:
 <blockquote>

← Önceki hâli		10.05, 29 Ekim 2021 tarihindeki hâli
37. satır:		37. satır:

	[[Kategori:Doğu Karadeniz Mutfağı]]		[[Kategori:Doğu Karadeniz Mutfağı]]
		+	[[Kategori: Trabzon'un Adıyla Bilinenler]]

@@ 12. satır: / 12. satır: @@
 Batı [[Kolhis]] sahilleri ve [[Trabzon]] çevresindeki şarap üretimine dair en eski yazılı tanıklık ise, M.Ö.400 yılında şehri ziyaret eden [[Zenofon]]'a aittir. Onun aktardığı tanıklığı göre şehrin batısında, [[Harşit Irmağı]] çevresinde yaşayan yerli kabileler oldukça sert bir şarap çeşidi tüketmektedirler. Yarı yabani yerel üzümlerden ve oldukça farklı fermantasyon teknikleri ile üretildiklerinden, Avrupalı sömürgecilerin damak tatlarına uymayan bu şaraplar, o çağlarda ve daha sonraki Roma egemenliği döneminde, muhtemelen genelde sadece Karadeniz çevresinde tüketilmiştir.
-Trabzon şaraplarının bir ihraç ürünü olarak altın çağını yaşadığı süreç, çok daha geç bir zamanda, [[Trabzon İmparatorluğu]] devrinde gerçekleşmiştir. Bu dönemde ilk olarak '''1290''' tarihli bir Ceneviz belgesinde, Trabzon çevresinden Kırım'a sevk edilen şarap çeşitlerinden bahsedilmektedir. Oldukça sert olarak tanımlanan bu şaraplar [[Giresun]]'dan ve imparatorluğun en batıdaki eyaleti olan [[Limnia]]'dan yüklenmiştir.<ref>Michel Balard (1973) "[https://www.amazon.com.tr/Sambuceto-1289-1290-Documents-Recherches-lEconomie/dp/3111050769 Les actes de Caffa du notaire Lamberto de Sambuceto 1289-1290]" s.120-121</ref> İki yıl sonra [[Trabzon]]'a gelen ve burada bir ay kadar kalan bir İngiliz elçilik heyeti ise, masraf listesi kayıtlarına bakılırsa, Trabzon şaraplarının sertliğinden ziyade fiyatlarının pahalı oluşundan şikayetçiymiş gibi görünürler.<ref name=":0">Ahmet Mican Zehiroğlu (2016) "[https://www.amazon.com.tr/Trabzon-İmparatorluğu-Ahmet-Mican-Zehiroğlu/dp/6054567527/ Trabzon İmparatorluğu (2. Cilt)]" s.90-99</ref> İmparatorluk topraklarındaki şarap üretimi, özellikle 15. yüzyılın ilk yarısında zirve noktasına ulaşmıştır. Yaşamının önemli bir kısmını Timur hanedanının hizmetinde geçirmiş olan bir Alman köle, ülkesine döndükten sonra yayımladığı hatıralarında bölge ülkelerine ilişkin bilgileri sıralarken, Trabzon için de şunları aktarmıştır:
+Trabzon şaraplarının bir ihraç ürünü olarak altın çağını yaşadığı süreç, çok daha geç bir zamanda, [[Trabzon İmparatorluğu]] devrinde gerçekleşmiştir. Bu dönemde ilk olarak '''1290''' tarihli bir Ceneviz belgesinde, Trabzon çevresinden Kırım'a sevk edilen şarap çeşitlerinden bahsedilmektedir. Oldukça sert olarak tanımlanan bu şaraplar [[Giresun]]'dan ve imparatorluğun en batıdaki eyaleti olan [[Limnia]]'dan yüklenmiştir.<ref>Michel Balard (1973) "[https://www.amazon.com.tr/Sambuceto-1289-1290-Documents-Recherches-lEconomie/dp/3111050769 Les actes de Caffa du notaire Lamberto de Sambuceto 1289-1290]" s.120-121</ref> '''1292''''de [[Trabzon]]'a gelen ve burada bir ay kadar kalan bir İngiliz elçilik heyeti ise, masraf listesi kayıtlarına bakılırsa, Trabzon şaraplarının sertliğinden ziyade fiyatlarının pahalı oluşundan şikayetçiymiş gibi görünürler.<ref name=":0">Ahmet Mican Zehiroğlu (2016) "[https://www.amazon.com.tr/Trabzon-İmparatorluğu-Ahmet-Mican-Zehiroğlu/dp/6054567527/ Trabzon İmparatorluğu (2. Cilt)]" s.90-99</ref> İmparatorluk topraklarındaki şarap üretimi, özellikle 15. yüzyılın ilk yarısında zirve noktasına ulaşmıştır. Yaşamının önemli bir kısmını Timur hanedanının hizmetinde geçirmiş olan bir Alman köle, ülkesine döndükten sonra yayımladığı hatıralarında bölge ülkelerine ilişkin bilgileri sıralarken, Trabzon için de şunları aktarmıştır:
 <blockquote>

@@ 1. satır: / 1. satır: @@
 [[Dosya:Trabzon-Şarabı.jpg|500px|thumb|Geleneksel [[Kolhis|Kolh]] tipi toprak altı şarap fermantasyonunda kullanılan küpler.]]
-. yüzyıla dek [[Trabzon]] ve çevresinde üretilmiş tüm şarap çeşitleri için kullanılan bir isimlendirmedir.
+. yüzyıla dek [[Trabzon]] ve çevresinde üretilmiş tüm şarap çeşitleri için kullanılan genel bir isimlendirmedir.
 Asırlar boyunca bölgenin en önemli ihraç mallarından biri olmuş, 16. yüzyıldan itibaren yaşanan yoğun dini dönüşümün etkisi ile nitelik ve nicelik olarak giderek gerileyen üretimi, 20. yüzyılın başlarında büyük ölçüde tarihe karışmıştır.

@@ 10. satır: / 10. satır: @@
 Orta [[Kolhis]]'in iç kesimlerine komşu bölgelerde sürdürülen arkeolojik çalışmalar, şarabın dünyada bilinen eski üretim yerinin Doğu Karadeniz havzası olabileceğine işaret etmektedir. Böylece [[Jacob Philipp Fallmerayer]]'in neredeyse iki asır önce bir iddia olarak dile getirdiği olgu, azami 8000 yıllık olduğu düşünülen bu yeni arkeolojik bulgularla daha da güçlenmiştir.<ref>Ilana Strauss (2017) [https://www.fromthegrapevine.com/israeli-kitchen/newly-discovered-wine-record "Newly Discovered 8,000-year-old Wine Breaks Archaeological Record"]</ref>
-Batı [[Kolhis]] sahilleri ve [[Trabzon]] çevresindeki şarap üretimine dair en eski yazılı tanıklık, M.Ö.400 yılında şehri ziyaret eden [[Zenofon]]'a aittir. Onun aktardığı tanıklığı göre şehrin batısında, [[Harşit Irmağı]] çevresinde yaşayan yerli kabileler oldukça sert bir şarap çeşidi tüketmektedirler. Yarı yabani yerel üzümlerden ve oldukça farklı fermantasyon teknikleri ile üretildiklerinden, Avrupalı sömürgecilerin damak tatlarına uymayan bu şaraplar, o çağlarda ve daha sonraki Roma egemenliği döneminde, muhtemelen genelde sadece Karadeniz çevresinde tüketilmiştir.
+Batı [[Kolhis]] sahilleri ve [[Trabzon]] çevresindeki şarap üretimine dair en eski yazılı tanıklık ise, M.Ö.400 yılında şehri ziyaret eden [[Zenofon]]'a aittir. Onun aktardığı tanıklığı göre şehrin batısında, [[Harşit Irmağı]] çevresinde yaşayan yerli kabileler oldukça sert bir şarap çeşidi tüketmektedirler. Yarı yabani yerel üzümlerden ve oldukça farklı fermantasyon teknikleri ile üretildiklerinden, Avrupalı sömürgecilerin damak tatlarına uymayan bu şaraplar, o çağlarda ve daha sonraki Roma egemenliği döneminde, muhtemelen genelde sadece Karadeniz çevresinde tüketilmiştir.
 Trabzon şaraplarının bir ihraç ürünü olarak altın çağını yaşadığı süreç, çok daha geç bir zamanda, [[Trabzon İmparatorluğu]] devrinde gerçekleşmiştir. Bu dönemde ilk olarak '''1290''' tarihli bir Ceneviz belgesinde, Trabzon çevresinden Kırım'a sevk edilen şarap çeşitlerinden bahsedilmektedir. Oldukça sert olarak tanımlanan bu şaraplar [[Giresun]]'dan ve imparatorluğun en batıdaki eyaleti olan [[Limnia]]'dan yüklenmiştir.<ref>Michel Balard (1973) "[https://www.amazon.com.tr/Sambuceto-1289-1290-Documents-Recherches-lEconomie/dp/3111050769 Les actes de Caffa du notaire Lamberto de Sambuceto 1289-1290]" s.120-121</ref> İki yıl sonra [[Trabzon]]'a gelen ve burada bir ay kadar kalan bir İngiliz elçilik heyeti ise, masraf listesi kayıtlarına bakılırsa, Trabzon şaraplarının sertliğinden ziyade fiyatlarının pahalı oluşundan şikayetçiymiş gibi görünürler.<ref name=":0">Ahmet Mican Zehiroğlu (2016) "[https://www.amazon.com.tr/Trabzon-İmparatorluğu-Ahmet-Mican-Zehiroğlu/dp/6054567527/ Trabzon İmparatorluğu (2. Cilt)]" s.90-99</ref> İmparatorluk topraklarındaki şarap üretimi, özellikle 15. yüzyılın ilk yarısında zirve noktasına ulaşmıştır. Yaşamının önemli bir kısmını Timur hanedanının hizmetinde geçirmiş olan bir Alman köle, ülkesine döndükten sonra yayımladığı hatıralarında bölge ülkelerine ilişkin bilgileri sıralarken, Trabzon için de şunları aktarmıştır: