"Kukula" sayfasının sürümleri arasındaki fark
(→Tarihi) |
(→Tarihi) |
||
| 10. satır: | 10. satır: | ||
Bölgeye sonradan yerleşmiş bazı topluluklar, aynı başlığı farklı bazı renklerle kullanmayı tercih etmiş olsalar da, asli yerli topluluklar için kukulanın orjinal rengi daima siyahtır ve bu renk asla değişmemiştir. Trabzon çevresindeki gündelik kullanımı '''1920''''li yıllara kadar sürmüş, TBMM kuruluş sürecinde Trabzon vilayetinden Ankara'ya gelen silahlı milislerin kukulalarını çıkarmayı reddetmeleri, hatta aynı başlıklarla meclis binasına girip çıkmaları üzerine yaşanan tartışmalar meclis zabıtlarına girmiştir. | Bölgeye sonradan yerleşmiş bazı topluluklar, aynı başlığı farklı bazı renklerle kullanmayı tercih etmiş olsalar da, asli yerli topluluklar için kukulanın orjinal rengi daima siyahtır ve bu renk asla değişmemiştir. Trabzon çevresindeki gündelik kullanımı '''1920''''li yıllara kadar sürmüş, TBMM kuruluş sürecinde Trabzon vilayetinden Ankara'ya gelen silahlı milislerin kukulalarını çıkarmayı reddetmeleri, hatta aynı başlıklarla meclis binasına girip çıkmaları üzerine yaşanan tartışmalar meclis zabıtlarına girmiştir. | ||
| − | '''1925''' yılında, görünüşte tekkeleri ve tarikatları hedef alarak çıkarılan ama gerçekte daha ziyade etnik ve kültürel kimliklerin ifade edilmesini engellemeyi amaçlayan şapka kanunu nedeniyle aynı yılın sonuna doğru patlak veren [[Rize İsyanı (1925)|Rize İsyanı]]'nın kitlesel boyuta ulaşmasında kukulanın da aynı kanunla yasaklanmış olmasının başat rol oynadığı düşünülür. | + | '''1925''' yılında, görünüşte tekkeleri ve tarikatları hedef alarak çıkarılan ama gerçekte daha ziyade etnik ve kültürel kimliklerin ifade edilmesini engellemeyi amaçlayan şapka kanunu nedeniyle aynı yılın sonuna doğru patlak veren [[Rize İsyanı (1925)|Rize İsyanı]]'nın kitlesel boyuta ulaşmasında kukulanın da aynı kanunla yasaklanmış olmasının başat rol oynadığı düşünülür. Kanlı şekilde bastırılan bu isyanın sonrasında fiilen uygulamaya giren bu yasakla birlikte kukulanın Türkiye sınırları içinde günlük hayatta kullanımı sona ermiştir. Günümüzde sadece halk dansları gösterilerinde forklorik bir aksesuar olarak kullanımdadır. Bu yasağı delerek gündelik hayatında kukula kullandığı görülen tek kişi [[İsmet Zeki Eyüpoğlu]]'dur. |
==Kaynakça== | ==Kaynakça== | ||
[[Kategori:Giyim Kuşam]] | [[Kategori:Giyim Kuşam]] | ||
13.58, 5 Eylül 2025 tarihindeki hâli
Kukula, geleneksel Kolh başlığı için Trabzon çevresinde kullanılan terimdir. Tarihi Kolhis coğrafyasıyla bire bir örtüşen bir yayılıma sahip olan bu özgün başlık stili, yakın dönemlere dek çeşitli yörelerde aynı coğrafyayı paylaşan farklı etnik topluluklar tarafından küçük değişikliklerle kullanılmıştır.
İsmi
Trabzon çevresindeki KUKUL veya KUKULA şeklindeki adlandırma Latince'de de "başlık" anlamına gelen "CUCULLUS" sözcüğü ile kökteş bir dış isimlendirmedir. Trabzon şehir lugatine girişi, erken Roma döneminde doğrudan Latince üzerinden olabileceği gibi, bu terminolojik ödünçlemenin daha sonraki dönemlerde Rumca veya Cenevizce üzerinden gerçekleşmiş olması da ihtimaller dahilindedir.[1] Doğu Karadeniz sahil şeridinin farklı kesimlerinde aynı başlık için Kabalak, Şarhon, Ahtarpa, Kudi gibi yerel terimler de kullanılır.[2]
Tarihi
En eski dönemlerdeki kullanım şekline dair yeterli görsel veya fiziksel bulgu bulunmamaktadır. Bununla birlikte 1404 yılında Trabzon imparatoru Manuel (III.)'i sarayında ziyaret eden bir İspanyol elçinin, onun ve veliaht prensin protokol kıyafetlerine ilişkin anlatımı bu boşluğu doldurabilecek bir bilgi içerir. Onların tepeleri turna kuşu tüyleriyle süslü, altın işlemeli sansar kürklerini başlık olarak kullandıklarını aktaran bu tanıklık, kukulanın arkaik orjinalinin, samur veya sansar kürkü başlıklar olabileceğini düşündürür. Belki de sonraki dönemlerde kumaştan benzerleri yapılmayan başlanan kukulaların omuzdan aşağı özellikle sarkıtılan kuyrukları da aynı karakteristik stilin devamlılığını sağlamıştır.[3]
Bölgeye sonradan yerleşmiş bazı topluluklar, aynı başlığı farklı bazı renklerle kullanmayı tercih etmiş olsalar da, asli yerli topluluklar için kukulanın orjinal rengi daima siyahtır ve bu renk asla değişmemiştir. Trabzon çevresindeki gündelik kullanımı 1920'li yıllara kadar sürmüş, TBMM kuruluş sürecinde Trabzon vilayetinden Ankara'ya gelen silahlı milislerin kukulalarını çıkarmayı reddetmeleri, hatta aynı başlıklarla meclis binasına girip çıkmaları üzerine yaşanan tartışmalar meclis zabıtlarına girmiştir.
1925 yılında, görünüşte tekkeleri ve tarikatları hedef alarak çıkarılan ama gerçekte daha ziyade etnik ve kültürel kimliklerin ifade edilmesini engellemeyi amaçlayan şapka kanunu nedeniyle aynı yılın sonuna doğru patlak veren Rize İsyanı'nın kitlesel boyuta ulaşmasında kukulanın da aynı kanunla yasaklanmış olmasının başat rol oynadığı düşünülür. Kanlı şekilde bastırılan bu isyanın sonrasında fiilen uygulamaya giren bu yasakla birlikte kukulanın Türkiye sınırları içinde günlük hayatta kullanımı sona ermiştir. Günümüzde sadece halk dansları gösterilerinde forklorik bir aksesuar olarak kullanımdadır. Bu yasağı delerek gündelik hayatında kukula kullandığı görülen tek kişi İsmet Zeki Eyüpoğlu'dur.