Trabzon İtalyanları
13. yüzyıldan itibaren özellikle ticari amaçlarla Trabzon'a yerleşmeye başlayan ve 20. yüzyıla dek ağırlıklı olarak şehir merkezindeki kendi mahallelerinde yaşamış olan bir topluluktur. Çoğunluğu Cenova ve Venedik kökenlidir.
Tarih
İtalya yarımadası ile Trabzon arasındaki ilişkilerin, her ne kadar Roma İmparatorluğu dönemine -MÖ.1 yüzyıla- kadar uzanan bir geçmişi olsa da; günümüzdeki anlamıyla "İtalyalı (Italiano)" üst kimliğinin asıl temeli ve ülkedeki tüm toplulukların bu üst kimlik altında bütünleşme sürecinin asıl bileşenleri olan İtalyan şehir devletleri ile Trabzon arasındaki doğrudan ilişkilerin başlangıcı 13. yüzyıldır.
Trabzon İmparatorluğu'nun karışılık içinde olduğu bir zamanı fırsat bilip 1266 yılında Fatsa'yı işgal eden ve orada kalıcı bir koloni kuran Cenevizler, Trabzon topraklarına toplu halde yerleşen ilk "İtalyanlar" olarak kabul edilebilir. Bununla birlikte takip eden yıllarda Trabzon ile ilk barışcı ilişkileri kuran İtalyan devletleri Napoli Krallığı ve Pisa Cumhuriyeti olmuştur.[1]
Cenevizlerin Trabzon ile ilk resmi ilişkilerini kurup, ardından başkentte ilk resmi elçilik binalarını açtıkları tarih ise 1289 yılı civarındadır. İkişer üçer yıl arayla görev değişimi yapmak üzere Trabzon'a tayin edilen ilk iki büyükelçinin (balio) adları sırasıyla Paulino Doria ve Galvano di Negro olmuştur.[1]
1312-1314 yılları arasında süren 3. Trabzon-Cenova Savaşı sonrasında, Trabzon'da yerleşik Ceneviz asıllı tüccar ve bankerler, bu savaş nedeniyle uğradıkları zararlarının karşılanması için imparatora başvurduklarında, kendilerinden en fazla zarar gören aileleri; Vultabio, Kastelleto, Arenzano, Rubei, Travi, Marassio, Korelia, Kastellino, Kamilla, Fontaneggio, Auria, Buskarini ve Mantua soyadları ile listeledikleri bir dilekçe sunmuşlardı. Ancak talepleri reddedilmişti.[2]
Şehre Cenevizlerden çok daha sonra gelmelerine ve nüfus olarak da çok az olmalarına rağmen kendi ayrı mahallelerini kurmuş olan Venediklilerin önde gelen aileleri de 1405 yılı civarına ait bir resmi yazışmada Alligieri, Ungarino, Grimani ve Contareno soyadlarıyla sıralanmıştı.
1896 tarihli bir resmi veriye göre o yıl itibarıyla şehir merkezinde -çoğunluğu İtalya kökenli- 397 nüfuslu bir Katolik topluluk kalmıştı.[3] Onların büyük bir kısmı da 20. yüzyıl başlarından itibaren şehri terk ederek farklı kıtalara göç ettiler. Geride kalan son aileler de, etnik ve dini azınlıklara karşı devlet kaynaklı kışkırtmalarla ülke geneline yayılmaya başlayan ve giderek şiddetlenen saldırıların haberleriyle tedirginliğe kapılarak 1950'li yıllarda Trabzon'dan ayrıldılar.
İzler
Osmanlı döneminin sonlarına doğru açılan ve şehirde onlara ait son kilise olan Santa Maria İtalyan Latin Katolik Kilisesi daha ziyade sembolik bir hatıra olarak günümüzde hala açık tutulmaktadır. İsimleri daha sonra yakıştırma yoluyla deforme edilerek Türkçeye dönüşmüş İtalyanca kaynaklı bazı cadde, sokak isimleri ve bazı aile soyadları ise Trabzon İtalyanlarından kalma daha silik ve belirsiz hatıralardır.
Önemli Kişiler
- Gerome De Nigro (?<1400-1449>?) Amiral, bürokrat
- Dominiko Allegri (?<1400–1448>?) Amiral, diplomat